| Laatste levensfase |
| Naar Palliatieve zorg |
| Naar Stervensbegeleiding |
| Naar Tips en adviezen voor de zorg in de laatste levensfase |
| Naar Hulp en steun van anderen bij de zorg in de laatste levensfase |
| Terug naar Overlijden |
| Palliatieve zorg |
| Palliatieve zorg is de zorg voor iemand die niet meer beter wordt. De zorg is erop gericht dat diegene zich zo goed mogelijk voelt, lichamelijk en geestelijk. Zorgorganisaties kunnen hierbij helpen. De thuiszorg bijvoorbeeld, of een organisatie voor vrijwillige palliatieve zorg. Palliatieve zorg is ook mogelijk in een hospice of verpleeghuis. |
| Palliatieve zorg |
| De zorg voor iemand in de laatste levensfase wordt palliatieve zorg genoemd. Het doel van palliatieve zorg is om degene die gaat sterven een zo hoog mogelijke kwaliteit van leven te geven. |
| Palliatieve zorg is afgestemd op wat iemand nodig heeft in de laatste fase. Het kan bestaan uit: |
| Het voorkomen en verminderen van klachten en problemen, bijvoorbeeld door medicijnen te geven tegen pijn of misselijkheid. |
| Geestelijke hulp en het praten over andere klachten en problemen, waardoor iemand zijn ziekte en zijn toekomstig sterven kan verwerken. |
| Thuiszorg |
| Degene die gaat overlijden kan palliatieve zorg thuis krijgen van een wijkverpleegkundige van de thuiszorg. |
| Er komt dan regelmatig iemand langs voor verzorging en verpleging: wassen en verschonen, erop letten dat er geen doorligwonden ontstaan, verwisselen van verband, toedienen van medicijnen, geven van sondevoeding of beademing. |
| Respijtzorg |
| Respijtzorg is het tijdelijk overnemen van de zorg. Familie en vrienden die normaal zorg geven, krijgen dan even rust, zodat ze de zorg later weer beter aan kunnen. De gemeente zorgt ervoor dat deze overname van de zorg mogelijk is. Meer lezen over respijtzorg. |
| Hulp van vrijwilligers |
| Er zijn verschillende organisaties die vrijwilligers leveren voor stervensbegeleiding. Een vrijwilliger kan bijvoorbeeld helpen met lichamelijke verzorging, waken of emotionele steun. |
| De hulp heet ook wel vrijwillige palliatieve terminale zorg. |
| Hospice of bijna-thuishuis |
| Als iemand niet meer thuis kan blijven, dan kan hij of zij verblijven in een hospice. Dit is een huiselijke plek waar alle nodige zorg aanwezig is. In een hospice staat pijnbestrijding en het verlichten van lichamelijk lijden voorop. Natuurlijk is er ook aandacht voor vragen over leven en sterven en spiritualiteit. |
| Een bijna-thuishuis is ook een soort hospice. Het verschil is dat hier geen zorgverleners in dienst zijn. De zorg wordt gegeven door de thuiszorg en de eigen huisarts. |
| Verpleeghuis |
| Veel verpleeghuizen hebben een afdeling voor palliatieve zorg, waar mensen in de laatste levensfase kunnen verblijven. |
| Zorg regelen |
| Als de (huis)arts verwacht dat iemand binnen 3 maanden zal overlijden, dan krijgt diegene een indicatie voor palliatief terminale zorg. Overleg met uw arts hoe u deze zorg het beste kunt regelen. U kunt alvast zelf kijken welke thuiszorgorganisaties de zorg kunnen geven. |
| Vergoeding voor palliatieve zorg |
| Palliatieve zorg wordt vergoed vanuit de Zorgverzekeringswet of de Wet langdurige zorg (Wlz). Welke wet dit voor uw naaste is, hangt af van zijn of haar situatie. Krijgt uw naaste al zorg vanuit de Wlz, dan wordt ook de palliatieve zorg vergoed vanuit die zorgwet. In alle andere gevallen loopt de vergoeding via de zorgverzekering. |
| Respijtzorg en ondersteuning voor mantelzorgers vraagt u aan bij de gemeente, via de Wmo. |
| Links |
| Overpalliatievezorg.nl |
| Palliatievezorg.nl |
| MantelzorgNL: vervangende zorg (respijtzorg) |
| Naar boven |
| Stervensbegeleiding |
| Door met iemand die gaat sterven te praten over wat hem of haar bezighoudt, doet u aan stervensbegeleiding. U kunt hulp vragen aan bekenden, of een vrijwillige of professionele stervensbegeleider inschakelen. Erover praten biedt steun. |
| De volgende onderwerpen zou u kunnen bespreken. |
| De balans opmaken |
| Misschien wil uw naaste de balans opmaken van zijn of haar leven. Praten over wat hij of zij heeft bereikt. Wat waren de mooie momenten en de moeilijke periodes? |
| Ruzies bijleggen |
| In het verleden zijn er misschien familiebanden doorgesneden. Of misschien is er ruzie geweest met een oude vriend of vriendin. |
| U kunt proberen deze banden helpen te herstellen. Bijvoorbeeld door iemand te vragen of hij of zij wil langskomen. U kunt ook opschrijven wat uw dierbare nog graag had willen zeggen tegen diegene. U kunt dan zelf het bericht overbrengen. |
| Spijt betuigen |
| Misschien heeft de ander spijt van iets wat in het verleden gebeurd is. Dat kan iets zijn wat u nog niet wist. Het kan dat u daarvan schrikt of dat u boos wordt. Het kan ook zijn dat u niet begrijpt waarom uw dierbare dat altijd geheim heeft gehouden. U kunt proberen om er toch op een rustige manier over te praten. |
| Praten over het geloof |
| Het kan zijn dat uw naaste wil praten over de rol van zijn of haar geloof. Iemand kan rust en zekerheid daarin vinden. Maar er ook juist onzeker over zijn. |
| Angst voor de dood |
| Sommige mensen worden angstig als de dood nadert. Bijvoorbeeld over wat er na de dood zou kunnen zijn. Het is fijn als u dat met elkaar kunt bespreken. |
| Maar u kunt hiervoor ook de hulp inroepen van een geestelijke of van iemand die stervensbegeleiding als dienst aanbiedt. |
| Alleen verder |
| Uw dierbare kan bezorgd zijn over de toekomst: of u het wel redt zonder hem of haar. Of hoe het met de kinderen of de kleinkinderen zal gaan. |
| Dat is ook moeilijk. Daar kunt u begrip voor tonen. En probeert u uw dierbare ook gerust te stellen. Bijvoorbeeld omdat u al een oplossing hebt gevonden voor bepaalde lastige situaties. |
| Zelf steun zoeken |
| Het begeleiden van iemand bij het stervensproces kan zwaar zijn. Probeer te voorkomen dat u overbelast raakt. U kunt hulp inschakelen van mensen om u heen of van een zorgorganisatie. |
| Stervensbegeleiders |
| Meestal is de huisarts nauw betrokken bij de stervensbegeleiding. |
| Er zijn organisaties die begeleiding bij sterven en verlies aanbieden. Emotionele steun van een vrijwilliger is ook mogelijk, als onderdeel van vrijwillige palliatieve zorg. |
| Links |
| Overpalliatievezorg.nl |
| Palliatievezorg.nl |
| Naar boven |
| Tips en adviezen voor de zorg in de laatste levensfase |
| Als u zorgt voor iemand die gaat sterven, vraagt u zich misschien af wat u allemaal kunt doen. Hier zijn tips en adviezen waar u iets aan kunt hebben. |
| Er voor de ander zijn |
| Ondanks uw eigen gevoelens van rouw, wilt u er zijn voor uw naaste. En hem of haar omringen met uw liefde en zorg. Gewoon naast elkaar zitten, of aan het bed, en met elkaar praten. Er voor de ander zijn, is het fijnste dat u kunt doen. Het kan heel geruststellend zijn. |
| Praten |
| Neem de tijd om met elkaar te praten. Uw dierbare kan nu misschien nog een aantal belangrijke wensen aangeven: |
| Wie wil uw naaste nog zien? En wie moeten er bij zijn als het einde echt komt? |
| Het kan zijn dat uw naaste een wilsverklaring heeft. Dit is een verklaring waarin iemand vastlegt wat zijn of haar wensen zijn als diegene dat niet meer zelf kan aangeven. Iemand kan die wensen ook hebben vastgelegd in een levenstestament. |
| Hoe moet de uitvaart eruitzien? |
| Vindt uw naaste het moeilijk om hierover te praten? Op de website Overpalliatievezorg.nl vindt hij of zij tips voor het beginnen van een gesprek over dit soort levensvragen en laatste wensen. |
| Verzorging |
| U wilt uw naaste natuurlijk zo goed mogelijk lichamelijk verzorgen, zodat hij of zij schoon en fris in bed ligt. Het is fijn als anderen u hierbij kunnen helpen. Misschien kunt u familie, vrienden of vrijwilligers inschakelen. U kunt ook van hen vragen om huishoudelijke of praktische regelzaken van u over te nemen, zodat u zich goed kunt richten op de verzorgende taken. |
| Eten en drinken |
| Soms hebben mensen die gaan sterven niet zoveel zin meer om te eten. U kunt manieren verzinnen om toch nog wat voeding te geven. Denk aan het lievelingseten, vruchtensappen, soep en ander gemakkelijk te verteren voedsel. U kunt vaker een kleine hoeveelheid voedsel geven en het fijnmalen. Eventueel kunt u ook vloeibare voeding kopen (bij de apotheek) die veel voedingsstoffen bevat. |
| Informatie vragen |
| Laat u goed informeren door de huisarts of de behandelend arts over wat er komen gaat. Vraag zoveel mogelijk informatie over hoe u de pijn het best kunt verlichten en wat voor symptomen er kunnen optreden. En wat u daar dan aan kunt doen. |
| Probeer er ook achter te komen hoe lang uw naaste nog heeft. Dit is vaak erg moeilijk te voorspellen. Pas in de laatste 48 uur kunnen zorgverleners soms zien aan de patiënt dat het overlijden nabij is. |
| Euthanasieverklaring |
| Sommige mensen hebben een euthanasieverklaring of geven de wens tot euthanasie pas in de laatste levensfase te kennen. U kunt dit bespreekbaar maken met de huisarts of de behandelend arts in het ziekenhuis of verpleeghuis. |
| Zelf steun zoeken |
| Het begeleiden van iemand bij het stervensproces kan zwaar zijn. Probeer te voorkomen dat u overbelast raakt. U kunt hulp inschakelen van mensen om u heen of van een zorgorganisatie. |
| Zorgverlof |
| Als u een baan heeft, kunt u met uw werkgever overleggen of u het tijdelijk wat rustiger aan kunt doen. U kunt hiervoor zorgverlof krijgen. |
| Links |
| Thuisarts.nl: iemand van wie ik hou heeft niet lang meer te leven |
| Overpalliatievezorg.nl: praten over de laatste levensfase |
| Naar boven |
| Hulp en steun van anderen bij de zorg in de laatste levensfase |
| Mensen in uw directe omgeving kunnen u en degene die gaat overlijden steunen. Vraag om hulp van familieleden, buren, vrienden en kennissen. Er zijn ook vrijwilligers en professionele ondersteuners die kunnen helpen. |
| Om hulp vragen |
| Mensen helpen elkaar meestal graag. Vaak bieden ze dat ook aan. Maar u kunt natuurlijk ook zelf om hulp vragen. Sommige mensen vinden dat prettiger. Ze durven u wellicht niet goed te bellen, omdat ze u niet willen storen. Soms vinden mensen het ook moeilijk, omdat ze niet zo goed weten wat ze moeten zeggen als iemand gaat overlijden. |
| Telefonisch uw hart luchten |
| U kunt iemand bellen als u behoefte heeft om uw verhaal even te doen. Een troostend woord of een goed advies kunt u in deze tijd goed gebruiken. |
| U kunt ook bellen met een van de volgende hulplijnen: |
| De Mantelzorglijn: 030 760 60 55 (ook beschikbaar via WhatsApp) |
| De Luisterlijn: 088 0767 000 (dag en nacht bereikbaar) |
| Op de hoogte houden |
| U kunt uw familie en vrienden zo goed mogelijk op de hoogte houden. Zo kunnen mensen u beter tot steun zijn en de hulp aanbieden die u op dat moment het meest nodig heeft. |
| Maak bijvoorbeeld een maillijst of appgroep aan. U kunt ook gebruik maken van een gedeelde agenda of een app voor het verdelen van de zorg. Kijk op de website van MantelzorgNL voor een overzicht van handige apps. |
| Samen waken |
| Het is fijn dat er in de laatste dagen steeds iemand bij uw dierbare is. U kunt anderen vragen om ‘s nachts te waken, zodat u kunt slapen. Heeft u in uw omgeving niemand die hierbij kan helpen, dan kunt u misschien een vrijwilliger vinden die ’s nachts waakt. Dit valt onder de vrijwillige palliatieve zorg. Meer over palliatieve zorg en organisaties zoeken. |
| Hulp bij klusjes en het huishouden |
| Mensen uit uw omgeving kunnen misschien wat praktische taken van u overnemen. Denkt u maar aan boodschappen doen, medicijnen halen, klusjes in huis, administratieve zaken, of zelfs de bewindvoering (het regelen van de financiën). Er zijn ook vrijwillige en betaalde diensten die het u gemakkelijker kunnen maken. |
| Vind u het lastig om dit zelf te regelen, dan kunt u om ondersteuning en advies vragen bij de organisatie voor mantelzorgondersteuning in uw gemeente. |
| Naar boven |